ΑΡΑΧΩΒΑ

Η Αράχωβα ή Ράχωβα, όπως ήταν γνωστή ως τα χρόνια της Επανάστασης, είναι χτισμένη στις νότιες ράχες του Παρνασσού, όπως μαρτυρεί και το όνομα της, σε υψόμετρο 900-1000 μέτρα. Η περιοχή της Αράχωβας, διάσπαρτη από απομεινάρια της αρχαιότητας, φανερώνει την πανάρχαια Ιστορία της. Ως Ανεμώρεια έλαβε μέρος στον Τρωικό πόλεμο αναφερόμενη από τον Όμηρο μαζί με την Κυπάρισσο. Γειτονεύοντας με τους Δελφούς ήταν φυσικό να υποστεί μαζί με τις άλλες Φωκικές πόλεις τις συνέπειες από την επέμβαση του Φιλίππου του Β', που τις κατέστρεψε το 346 π.Χ. (ιεροί πόλεμοι).

Τον 6^ο μ.Χ. αιώνα είναι γνωστή με το όνομα Ανεμώλεια. Πριν την Τουρκοκρατία, στα 1435, ήταν πολυάνθρωπη πόλη ονομαζόμενη Αράχωβα. ΄Όμως, ποτέ ακριβώς ονομάστηκε έτσι, είναι μέχρι στιγμής άγνωστο.

Όλοι οι περιηγητές από το 1676 και μετά αναφέρονται με θαυμασμό για την Ελληνικότητα της Αράχωβας και για την εργατικότητα και τη φιλοξενία των κατοίκων της. Η προσφορά της στην Επανάσταση ήταν πολύ μεγάλη σε αίμα αλλά και σε χρήμα. Πολλοί Αραχωβίτες είχαν μυηθεί από τους πρώτους στη Φιλική Εταιρεία. Το 1826, στην πιο κρίσιμη στιγμή του Αγώνα, ο στρατηγός της Ρούμελης Γεώργιος Καραϊσκάκης αντιμετώπισε στην Αράχωβα τους ικανότερους αρχηγούς των Τουρκαλβανών. Στη φονική μάχη της Αράχωβας 18 - 24 Νοεμβρίου 1826, λίγο πιο πάνω από την εκκλησία του Αγίου Γεωργίου, οδήγησε τους Έλληνες σε περιφανή νίκη εξολοθρεύοντας περίπου 2000 Τούρκους. Το 1856 ο Αραχωβίτης Ιωάννης Μέγας με τίμημα τη ζωή του εξόντωσε τον Νταβέλη και τους ληστές του, συμβάλλοντας έτσι στην καταστολή της ληστοκρατίας. ΄Έκτοτε σε όλα τα προσκλητήρια των Εθνικών Αγώνων οι Αραχωβίτες έσπευσαν με αυτοθυσία.

Περίφημα είναι τα γαλακτομικά της προϊόντα Η φέτα, το γιαούρτι, οι μυζήθρες, οι χυλοπίτες, ο τραχανάς και το μοναδικό οψιμοτύρι της. Πάνω απ΄ όλα όμως είναι η φορμαέλλα, το παραδοσιακό αραχωβίτικο τυρί που πήζει σε μικρά καλάθια και παράγεται μόνον στην Αράχωβα. Τα γιδοπρόβατα που βόσκουν στις πλαγιές του Παρνασσού εκτός από τα γάλα δίνουν και νοστιμότατο κρέας. Φημισμένο είναι το πρόβειο κοντοσούβλι, οι σαρμάδες (με αμπελόφυλλα) κι άλλα παραδοσιακά φαγητά που συνοδεύονται από πίτες κι άλλες αραχωβίτικες λιχουδιές. Και βέβαια δεν λείπουν οι παραδοσιακές «γλυκές γεύσεις» Το μυγδαλάτο, το καρυδάτο, τα κοκοτάκια, οι τηγανίτες.

ΠΑΡΝΑΣΣΟΣ

Βουνό περήφανο, συνδέθηκε με τις πιο βαθιές μνήμες των Ελλήνων και με την Ελληνική παράδοση περί του κατακλυσμού. Στην ψηλότερη κορυφή του, τη Λιακούρα (2.457 μ.) στάθηκε η κιβωτός του Δευκαλίωνα και της Πυρράς, και ο γιος τους ΄Έλληνας έγινε ο γενάρχης των ΕΛΛΗΝΩΝ. Οι χιονοσκέπαστες πλαγίες του είναι γεμάτες από μύθους αρχαίους και θρύλους της αραχωβίτικης παράδοσης. Ο Απόλλωνας, ο Πάνας, οι Μούσες, οι Μαινάδες σεργιάνισαν στις σπηλιές και τα φαράγγια του. Οι πεντάμορφες νεράιδες χόρεψαν πάνω στ΄αφρισμένα χιονόνερα με τον ήχο της φλογέρας του τσελιγκόπουλου. Στα χρόνια της Τουρκοκρατίας έθρεψε το άρωμα της λευτεριάς των Ελλήνων στα κλέφτικα λημέρια του.

Βουνό άγριο, συνταράζεται από ανέμους φοβερούς. Κατά την αραχωβίτικη παράδοση, στην κορυφή του έχει χτίσει με κρούσταλλα, χαλάζι και χιόνι το παλάτι του ο Κατεβατός, ο φοβερότερος απ΄όλους τους ανέμους.

Τούτο το αγέρωχο βουνό φιλόξενα προσφέρει σήμερα τις φυσικές του ομορφιές στους χιονοδρόμους και στους εκδρομείς.

Κάθε χρόνο του ’γιου Γεωργίου συνήθως τη δεύτερη μέρα του Πάσχα, η Αράχωβα επί τρεις ημέρες γιορτάζει τον πολιούχο της ΄’γιο Γεώργιο. Με την θρησκευτική γιορτή έχει συνδεθεί και η ανάμνηση της μάχης της Αράχωβας στις 24/11/1826.

Οι Αραχωβίτες κάθε ηλικίας πανηγυρίζουν ντυμένοι τις πατροπαράδοτες φορεσιές τους το σιγκούνι, τη φουστανέλα και την καμζολά.

Ιδιαίτερα λαμπρή και κατανυκτική, μέσα σε κωδωνοκρουσίες και κανονιοβολισμούς, είναι η λιτανεία της εικόνας του Αγίου Γεωργίου, που γίνεται μετά τον Εσπερινό της Παραμονής.

Παμπάλαια Ελληνικά έθιμα επιζούν στην τριήμερη αυτή γιορτή, που ονομάζεται Πανηγυράκι. Αγώνες αθλητικοί στα άλματα, στο λιθάρι, στην πάλη, στο δρόμο και στο σήκωμα της πέτρας. Αξιοθαύμαστοι είναι οι γέροντες στο αγώνισμα του ανηφορικού δρόμου πάνω απ΄ την εκκλησία, στο χώρο της ιστορικής μάχης. Η γιορτή τελειώνει με κοινό τραπέζι στην αυλή της εκκλησίας, που είναι ο στίβος των αγώνων αλλά και το χοροστάσι, που γεμίζει απ΄την λεβεντιά των ρουμελιώτικων χορών. Ο τοπικός χορός, το Πανηγυράκι, χορεύεται πρώτα από τους γέροντες. Η θρησκευτική κατάνυξη και η πολεμική ατμόσφαιρα συνταιριάζουν αρμονικά στο Αραχωβίτικο Πανηγυράκι, τη γνησιότητα αυτή ελληνική γιορτή.